Kancelaria Prezydenta podważa nowy podatek od paliw. Chodzi o retroaktywność

Ustawa o podatku od nadzwyczajnych zysków ze sprzedaży paliw trafiła do Senatu, ale już teraz budzi poważne zastrzeżenia konstytucyjne. Kancelaria Prezydenta wskazuje, że danina ma obejmować przychody uzyskane przed jej wejściem w życie. Zwraca też uwagę, że przepisy nie gwarantują przeznaczenia zebranych pieniędzy na obniżkę cen paliw. W ocenie KPRP parlament powinien jeszcze raz przeanalizować przyjęte rozwiązania.

Nowa danina miałaby objąć wcześniejsze przychody

Sejm przyjął 18 września ustawę dotyczącą podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych ze zbycia paliw ciekłych. Przepisy przekazano Senatowi, jednak Kancelaria Prezydenta RP uważa, że część problemów wskazywanych wcześniej w związku z tą regulacją nadal nie została rozwiązana.

Najpoważniejsze zastrzeżenie dotyczy momentu objęcia podatkiem przychodów. Ustawa ma wejść w życie 1 listopada 2026 roku, ale obejmie także przychody uzyskane od 1 marca 2026 roku. Oznacza to, że przedsiębiorcy mieliby zostać obciążeni nową daniną za zdarzenia gospodarcze, które nastąpiły kilka miesięcy przed wejściem przepisów w życie.

KPRP ocenia, że takie rozwiązanie może być trudne do pogodzenia z konstytucyjną zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Kancelaria przypomina przy tym, że podobne uwagi zostały przedstawione we wniosku prezydenta do Trybunału Konstytucyjnego z 24 lipca 2026 roku, dotyczącym wcześniejszej wersji regulacji.

Pieniądze z podatku nie muszą trafić na tańsze paliwo

Uzasadnieniem dla wprowadzenia podatku ma być finansowanie działań osłonowych, które mogłyby obniżyć ceny paliw. Według Kancelarii Prezydenta obecna wersja ustawy nie tworzy jednak prawnego połączenia między wpływami z daniny a takim celem.

Zgodnie z art. 3 przychody z podatku mają zasilić budżet państwa. Z kolei art. 11 przewiduje jedynie fakultatywne upoważnienie dla ministra finansów dotyczące obniżek. Nie uzależnia ich od wysokości zebranych środków ani nie nakazuje przeznaczenia pieniędzy na tańsze paliwo.

Dla kierowców, firm transportowych i gospodarstw rolnych oznacza to, że samo uchwalenie podatku nie daje gwarancji obniżki cen na stacjach. Takie powiązanie pojawia się w uzasadnieniu ustawy, ale nie wynika wprost z jej przepisów. KPRP wskazuje, że jeśli ograniczenie kosztów paliw rzeczywiście jest celem ustawodawcy, powinno zostać zapisane bezpośrednio w treści ustawy.

Kancelaria proponuje rozważenie zmian, które miałyby połączyć pobór daniny z konkretnym systemem wsparcia rynku paliw:

1. Wprowadzenie zasad opodatkowania zgodnych z Konstytucją RP i innymi zasadami prawa.
2. Utworzenie państwowego funduszu celowego, którego jedynym źródłem dochodów byłyby wpływy z podatku od nadzwyczajnych zysków.
3. Przeznaczanie pieniędzy z funduszu wyłącznie na obniżkę cen paliw, w tym na rekompensowanie budżetowi ubytku dochodów z VAT, akcyzy i podatku od sprzedaży detalicznej.
4. Zachowanie niewykorzystanych środków na kolejne okresy wsparcia rynku paliw.
5. Zobowiązanie ministra finansów do regularnego przedstawiania Sejmowi i Senatowi informacji o wpływach oraz sposobie wydawania pieniędzy.

Rozliczenia rekompensat miałyby odbywać się co miesiąc, po zastosowaniu obniżek. Podstawą byłyby wyliczenia ministra finansów dotyczące wpływów z akcyzy, podatku od sprzedaży detalicznej oraz VAT.

Prezydencki projekt zakłada limity marż i zmiany podatkowe

Równolegle do prac nad podatkiem do Sejmu skierowano prezydencki projekt ustawy dotyczący stabilizowania rynku paliw. Zakłada on możliwość czasowego wprowadzania maksymalnych marż w kilku obszarach:

• rafinacji,
• importu,
• sprzedaży paliw.

Takie rozwiązania mogłyby zostać zastosowane w razie nadzwyczajnych zakłóceń na rynku, po uzyskaniu opinii prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.

Projekt przewiduje również możliwość czasowego obniżenia akcyzy, zwolnienia sprzedaży paliw z podatku od sprzedaży detalicznej, a także raportowania marż i kar za obchodzenie przepisów.

Kancelaria Prezydenta apeluje o szybkie skierowanie projektu do pierwszego czytania i skoordynowanie prac nad obiema ustawami. W ocenie KPRP powinny one stworzyć spójny system obniżania cen paliw oraz wzmacniania bezpieczeństwa paliwowego państwa.

Jednocześnie kancelaria zwraca uwagę, że obniżka VAT może zostać wprowadzona rozporządzeniem, bez oczekiwania na zakończenie prac nad obiema ustawami i na podpis prezydenta. Zapowiada też gotowość do dalszych konsultacji dotyczących rozwiązań, które mają ograniczyć koszty paliw i pozostać zgodne z Konstytucją RP.

na podstawie: prezydent.pl.