RPO pyta o bezpaństwowców z Ukrainy. Urząd nie pracuje nad szerszą ochroną

Dla części osób uciekających z Ukrainy brak dokumentów może utrudnić uzyskanie ochrony czasowej w Polsce. Rzecznik Praw Obywatelskich ponownie zwraca uwagę na sytuację bezpaństwowców i osób zagrożonych bezpaństwowością. Pyta o ich liczbę, dostęp do ochrony i sposób ustalania obywatelstwa. Urząd do Spraw Cudzoziemców przekazuje, że nie pracuje nad objęciem ochroną kolejnych grup.

Dokumenty mogą przesądzić o dostępie do ochrony czasowej

Polskie przepisy obejmują ochroną czasową określone grupy bezpaństwowców, którzy przed 24 lutego 2022 r. mieszkali w Ukrainie. Chodzi o osoby mające tam ważne zezwolenie na pobyt stały, które nie mogą bezpiecznie wrócić do kraju lub regionu pochodzenia, a także o osoby korzystające przed tą datą w Ukrainie z ochrony międzynarodowej albo równoważnej ochrony krajowej.

Spełnienie tych warunków trzeba udokumentować. To może być trudne dla osób, które nie mają dokumentów potwierdzających tożsamość, miejsce urodzenia lub legalny pobyt. RPO zwracał też uwagę, że część bezpaństwowców nie została zidentyfikowana, a ukraińskie zezwolenie na pobyt stały można uzyskać dopiero po dwóch latach posiadania zezwolenia czasowego.

Skala problemu w Ukrainie jest trudna do ustalenia. UNHCR szacował w 2022 r., że w kraju przebywało 35 tys. bezpaństwowców i osób zagrożonych bezpaństwowością. Według danych tej organizacji pod koniec tego roku legalny pobyt miało tam 6176 bezpaństwowców. UNHCR wskazywał również, że około 69,4 tys. dzieci urodzonych na obszarach poza kontrolą ukraińskich władz nie otrzymało ukraińskiego aktu urodzenia.

Problem dotyczy między innymi osób pochodzenia romskiego, mieszkańców okupowanych terenów oraz dzieci, których narodowość trudno potwierdzić. Ryzyko obejmuje także dzieci bez opieki i rozdzielone z rodzicami, które mogły przyjechać do Polski bez dokumentów. Utrudniony dostęp do rejestrów i archiwów może dodatkowo skomplikować ustalenie ich tożsamości.

Powiązany artykuł

PESEL UKR między gminą a Strażą Graniczną. RPO interweniuje

Codziennie nowe informacje z Polski publikujemy na pl.news.

RPO chce danych i wyjaśnień o stosowaniu procedur

Zastępczyni RPO Anna Błaszczak-Banasiak zwróciła się do szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców o aktualne informacje o liczbie osób bezpaństwowych i tych o nieokreślonym obywatelstwie. Pyta także, ile z nich korzysta z ochrony lub ma dokumenty pobytowe, jak wygląda dostęp do ochrony czasowej dla osób przybyłych z Ukrainy oraz czy zmienił się sposób identyfikowania bezpaństwowości. Wśród poruszonych spraw znalazły się również trudności z potwierdzaniem obywatelstwa przez osoby ze statusem UKR i możliwość rozszerzenia ochrony na kolejne grupy.

Urząd przekazał, że od września 2023 r. nie wydawał wytycznych dotyczących identyfikacji bezpaństwowości. Procedury ustalania obywatelstwa i statusu bezpaństwowca pozostały bez zmian. Opierają się głównie na dokumentach oraz oświadczeniach cudzoziemca, a w razie potrzeby także na ustaleniach Straży Granicznej. Urząd nie prowadzi też prac nad rozszerzeniem ochrony czasowej na kolejne grupy bezpaństwowców.

RPO wskazywał wcześniej na różnice w definicjach stosowanych przez Urząd do Spraw Cudzoziemców i Straż Graniczną. Jego zdaniem mogą one utrudniać spójne rozpoznawanie spraw i zaniżać liczbę osób ujmowanych w statystykach. Szef urzędu Jarosław Szajner ocenił natomiast, że nie ma podstaw, by uznać, iż pojęcie bezpaństwowca jest stosowane niejednolicie.

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.