RPO ponawia pytanie o deportacje. MSWiA wciąż nie zmieniło ustawy

Przymusowy powrót cudzoziemca może wymagać niezależnego monitoringu, ale Rzecznik Praw Obywatelskich nadal nie został wymieniony w ustawie jako uprawniony podmiot. O postępy w zmianie przepisów zapytała MSWiA RPO Sylwia Gregorczyk-Abram. Sprawa dotyczy nie tylko formalnego zapisu: obecne rozwiązania utrudniają Rzecznikowi wykonywanie zadań związanych z zapobieganiem torturom i nieludzkiemu traktowaniu.

Chodzi o art. 333 ustawy o cudzoziemcach, który określa, kto może monitorować przymusowe powroty. RPO domaga się nowelizacji i włączenia do tego grona swojego urzędu. To kolejny powrót do sprawy, o którą Rzecznik występował do MSWiA już kilkakrotnie.

Ustawa nie wymienia RPO wśród podmiotów monitorujących powroty

Rzecznik pełni w Polsce funkcję Krajowego Mechanizmu Prewencji – niezależnego organu, którego zadaniem jest zapobieganie torturom oraz okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu. Mandat obejmuje także sytuacje związane z pozbawieniem wolności cudzoziemców.

Nie chodzi wyłącznie o pobyt w ośrodku czy zatrzymanie przez Straż Graniczną. W zakres ten wchodzi również doprowadzenie cudzoziemca do granicy albo portu lotniczego lub morskiego. Monitoring na tym etapie może więc dotyczyć traktowania osoby podczas czynności prowadzących do jej przymusowego powrotu.

Ustawa nie odbiera RPO prawa do monitorowania przekazania cudzoziemca do państwa trzeciego, ale brak Rzecznika w katalogu z art. 333 powoduje problemy organizacyjne. Zdaniem RPO ograniczają one możliwość wykonywania zadań Krajowego Mechanizmu Prewencji w tym obszarze.

„Obecny kształt przepisów prawa tworzy istotną lukę w systemie prewencji tortur, co wymaga podjęcia pilnych prac legislacyjnych” – napisał Marcin Wiącek, ówczesny RPO.

Powiązany artykuł

Pomoc humanitarna pod lupą. Projekt przewiduje do 3 lat więzienia

Codziennie nowe informacje z Polski publikujemy na pl.news.

Resort zapowiadał prace nad zmianami

Potrzebę zmian wskazywano także po ewaluacjach Schengen. W 2019 r. Polska otrzymała rekomendację dotyczącą zapewnienia skutecznego monitorowania przymusowych powrotów. Do wzmocnienia tego obszaru skłaniała również późniejsza ocena stosowania dorobku Schengen.

MSWiA wcześniej deklarowało, że podejmie działania legislacyjne i zaprosi przedstawicieli Biura RPO do prac nad rozwiązaniami. W kwietniu 2026 r. resort podtrzymał tę zapowiedź i informował o analizowaniu możliwego zakresu zmian. Najnowsze wystąpienie Sylwii Gregorczyk-Abram dotyczy właśnie stanu prac nad nowelizacją.

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.