Dzieci interpłciowe w centrum sporu. Resort zdrowia nie widzi podstaw do zakazu

Przy rejestracji urodzenia szybka decyzja może mieć skutki na lata, zwłaszcza gdy ustalenie płci dziecka wymaga dłuższej diagnostyki. Rzeczniczka Praw Obywatelskich domaga się przeanalizowania przepisów i rozwiązań, które pozwoliłyby odroczyć wpis albo uzupełnić go później. Równolegle trwa dyskusja o operacjach wykonywanych u dzieci ze zróżnicowanymi cechami płciowymi. Ministerstwo Zdrowia nie popiera ustawowego zakazu takich zabiegów.

Szybki wpis w akcie urodzenia może wyprzedzić diagnozę

Rzeczniczka Praw Obywatelskich Sylwia Gregorczyk-Abram zwróciła uwagę na problemy związane z rejestracją urodzeń dzieci interpłciowych. Obowiązujące przepisy zakładają szybkie ustalenie płci i wpisanie jej zarówno do dokumentacji medycznej, jak i aktu urodzenia.

W części przypadków określenie cech płciowych wymaga jednak pogłębionej, czasochłonnej diagnostyki. Zdaniem RPO obecne regulacje nie uwzględniają takiej sytuacji. Płeć może zostać przypisana przed zakończeniem badań, co zwiększa ryzyko błędnego oznaczenia oraz presji wywieranej na rodziców i personel medyczny.

RPO wskazuje dwa możliwe kierunki zmian:

• wydłużenie terminu sporządzenia aktu urodzenia w szczególnie złożonych przypadkach;
• umożliwienie późniejszego uzupełnienia informacji o płci, gdy diagnostyka zostanie zakończona.

W sprawę włączono również zalecenia Komitetu Ministrów Rady Europy z 2025 r. dotyczące równych praw osób interpłciowych. RPO zwróciła się do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji o stanowisko wobec przedstawionych problemów oraz informacje o działaniach związanych z wdrażaniem tych rekomendacji.

Dla rodziców oznaczałoby to przede wszystkim możliwość uniknięcia decyzji podejmowanej pod presją czasu, zanim lekarze zakończą potrzebne badania. Proponowane rozwiązania dotyczyłyby nie tylko samego aktu urodzenia, lecz także sposobu organizacji postępowania w szczególnie skomplikowanych przypadkach.

Najświeższe wiadomości z Polski czekają na stronie głównej pl.news.

Kilka zabiegów rocznie i spór o ich zakres

Zastępczyni RPO Anna Błaszczak-Banasiak zajęła się medycznymi interwencjami dotyczącymi dzieci ze zróżnicowanymi cechami płciowymi. Poprosiła Ministerstwo Zdrowia o dane na temat faktycznej liczby wykonywanych zabiegów, sposobu ich ujmowania w statystykach oraz stanowisko w sprawie ewentualnego zakazu tak zwanych operacji „normalizujących” płeć.

Pytania pojawiły się w związku z rozbieżnością między wcześniejszymi danymi a późniejszymi informacjami resortu. W 2022 r. Ministerstwo Zdrowia przekazało dane Narodowego Funduszu Zdrowia dotyczące tysięcy procedur u pacjentów z rozpoznaniami związanymi ze zróżnicowanym rozwojem płciowym. Z kolei w 2026 r. resort wskazywał, że operacje dostosowujące cechy płciowe dotyczą w Polsce zaledwie kilku przypadków rocznie.

Ministerstwo wyjaśniło, że statystyki z 2022 r. obejmowały wszystkie procedury wykonywane u osób poniżej 16. roku życia z określonymi rozpoznaniami. Nie oznaczały więc liczby operacji „normalizujących” płeć. Większość ujętych zabiegów miała inny cel.

Według danych z dwóch wyspecjalizowanych ośrodków wykonujących takie operacje w Polsce faktyczna liczba zabiegów „normalizujących” wynosi kilka rocznie.

Resort zdrowia stawia na opiekę zamiast ustawowego zakazu

Ministerstwo Zdrowia rozróżnia niepilne i nieodwracalne interwencje modyfikujące cechy płciowe od procedur uzasadnionych stanem zdrowia. Do tej drugiej grupy zaliczane są zabiegi służące ochronie zdrowia, poprawie funkcjonowania narządów albo profilaktyce.

Resort ocenia, że decyzje powinny być podejmowane indywidualnie, z udziałem specjalistów oraz z uwzględnieniem wieku i dojrzałości pacjenta. Wskazuje także na konieczność respektowania zasad świadomej zgody i udziału małoletniego w podejmowaniu decyzji dotyczących leczenia.

Ministerstwo przeanalizowało propozycje przepisów wprowadzających zakaz operacji „normalizujących” u dzieci. Uznało jednak, że obecnie nie ma wystarczających podstaw do przyjęcia takiego rozwiązania. W ocenie resortu zakaz mógłby utrudnić lub opóźnić leczenie potrzebne ze względu na stan zdrowia pacjenta.

Zamiast tego Ministerstwo Zdrowia wskazuje na rozwój specjalistycznej, wielodyscyplinarnej opieki, dostęp do rzetelnych informacji oraz poszanowanie udziału dziecka w decyzjach medycznych.

Osoby interpłciowe rodzą się ze zróżnicowanymi cechami płciowymi, które nie mieszczą się w typowych definicjach ciała kobiecego lub męskiego. Są narażone na dyskryminację, stygmatyzację oraz ingerencje medyczne podejmowane w dzieciństwie bez ich osobistej, uprzedniej i w pełni świadomej zgody.

Dzień Wiedzy o Interpłciowości obchodzony 26 października ma zwiększać świadomość społeczną na temat ich sytuacji i praw. Rzecznik Praw Obywatelskich prowadzi działania dotyczące ochrony tej grupy jako niezależny organ do spraw równego traktowania.

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.