Cyberprzemoc i deepfake pod lupą prawa. Polska przygotowuje zmiany

Rozpowszechnianie intymnych materiałów bez zgody, seksualne deepfake’i i nękanie w sieci mają zostać objęte skuteczniejszą ochroną prawną. W Polsce trwają prace nad wdrożeniem unijnej dyrektywy dotyczącej przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Termin na dostosowanie przepisów mija 27 czerwca 2027 roku.

Nowe regulacje mają nie tylko zaostrzyć odpowiedzialność za wybrane zachowania, lecz także poprawić ochronę osób pokrzywdzonych, ułatwić dostęp do pomocy i ograniczyć wtórną wiktymizację. Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało propozycje zmian w prawie karnym, a w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów trwają analizy dotyczące nowych typów przestępstw.

Największe luki dotyczą przemocy cyfrowej

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2024/1385 ustanawia minimalne standardy zapobiegania przemocy wobec kobiet oraz przemocy domowej. Obejmuje zarówno przepisy karne, jak i wsparcie dla osób pokrzywdzonych, działania edukacyjne oraz monitorowanie skali zjawiska.

Wśród zachowań, które mają zostać objęte wspólnymi standardami odpowiedzialności, znalazły się:

• nieuprawnione udostępnianie prawdziwych lub zmanipulowanych treści intymnych, w tym materiałów typu deepfake;
• sextortion, czyli szantaż groźbą ujawnienia materiałów intymnych;
• cyberstalking i cybernękanie;
• stalking prowadzony przez grupę osób;
• cyberflashing, czyli przesyłanie niechcianych treści seksualnych;
• doxing, polegający na ujawnianiu danych pozwalających zidentyfikować lub zlokalizować inną osobę;
• cyfrowe nawoływanie do przemocy lub nienawiści.

Dyrektywa odnosi się także do przymusowych małżeństw oraz okaleczania żeńskich narządów płciowych. W tych obszarach polskie przepisy już w dużej mierze odpowiadają unijnym wymaganiom.

„Implementacja dyrektywy nie wiąże się z zasadniczą przebudową polskich regulacji. Największe wyzwania dotyczą nowych form przemocy cyfrowej” – oceniła Sylwia Gregorczyk-Abram, Rzeczniczka Praw Obywatelskich.

Planowane zmiany mają objąć między innymi odpowiedzialność za seksualne materiały deepfake dotyczące osób dorosłych, masowe rozpowszechnianie treści intymnych bez zgody oraz odrębne przestępstwo cybernękania. Przewidziano również doprecyzowanie ochrony dzieci przed cyberprzemocą seksualną.

Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało propozycje zmian

Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało o postępach prac nad wdrożeniem dyrektywy. Propozycje zmian w prawie karnym obejmują cyberprzemoc, rozpowszechnianie intymnych materiałów bez zgody oraz wykorzystywanie technologii do nękania.

Resort wskazuje, że część wymogów unijnych jest już realizowana przez obowiązujące przepisy. W innych obszarach potrzebne będą nowe rozwiązania prawne. Równolegle trwają prace nad zmianami w prawie rodzinnym, które mają zwiększyć ochronę dzieci i osób doświadczających przemocy domowej.

Pełnomocniczka Rządu ds. Równości Katarzyna Kotula przekazała, że wdrożenie dyrektywy należy do priorytetów Departamentu ds. Równego Traktowania w KPRM. Prowadzone są analizy dotyczące nowych typów przestępstw oraz zmian w Kodeksie karnym. Obejmują one między innymi cyberprzemoc i rozpowszechnianie treści intymnych bez zgody.

Szybsze usuwanie szkodliwych treści z internetu

Osobny problem dotyczy procedur reagowania na przemoc cyfrową. Unijne przepisy wymagają stworzenia mechanizmu, który pozwoli szybko blokować dostęp do szkodliwych materiałów, zabezpieczać je jako dowody i usuwać z internetu, przy zachowaniu praw wszystkich stron postępowania.

Dla osób pokrzywdzonych oznaczałoby to możliwość szybszego ograniczenia dalszego rozpowszechniania treści. Jednocześnie organy ścigania musiałyby zachować materiały potrzebne do prowadzenia postępowania, zanim zostaną usunięte z sieci.

Rzeczniczka Praw Obywatelskich zwróciła się do ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka oraz pełnomocniczki rządu ds. równości Katarzyny Kotuli o informacje dotyczące stanu prac. Wskazała również na potrzebę szerszych zmian, które zwiększą bezpieczeństwo osób doświadczających przemocy w przestrzeni cyfrowej. Uwagi RPO mają zostać przeanalizowane podczas dalszych prac nad wdrożeniem dyrektywy.

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.