Coraz więcej Polaków na zwolnieniach z powodu stresu i depresji. ZUS ujawnia skalę problemu

Problemy ze zdrowiem psychicznym coraz częściej zmuszają Polaków do przerwania pracy. W ciągu trzech lat liczba zwolnień lekarskich z powodu zaburzeń psychicznych wzrosła o ponad jedną trzecią, a czas nieobecności wydłużył się jeszcze bardziej. Tymczasem przed planowanym zakończeniem pilotażu Centrów Zdrowia Psychicznego pojawiają się pytania o dostępność leczenia. Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca uwagę na przepisy, które mogą utrudnić funkcjonowanie części placówek.

Stres, depresja i zaburzenia lękowe to trzy najważniejsze przyczyny absencji związanej ze zdrowiem psychicznym w Polsce. Dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przedstawione 12 października 2026 roku, pokazują wyraźny wzrost liczby wystawianych zaświadczeń lekarskich.

Jednocześnie trwa dyskusja o przyszłości Centrów Zdrowia Psychicznego, które mają zapewniać pomoc psychiatryczną możliwie blisko miejsca zamieszkania pacjenta. Jak informowaliśmy wcześniej, zastrzeżenia do projektowanych przepisów zgłosił Rzecznik Praw Obywatelskich.

Miliony dni zwolnień lekarskich. Stres wyprzedza depresję

W 2022 roku lekarze wystawili 1 mln 297 tys. zwolnień lekarskich z powodu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania. Obejmowały one łącznie około 23,8 mln dni nieobecności w pracy.

W 2025 roku liczba takich zaświadczeń wzrosła do 1 mln 759 tys., a łączna absencja osiągnęła 34,1 mln dni.

Oznacza to, że w ciągu trzech lat przybyło około 462 tys. zwolnień, natomiast liczba dni nieobecności zwiększyła się o 10,3 mln.

Jak wyjaśnia Wojciech Ściwiarski, rzecznik prasowy ZUS w województwie mazowieckim, liczba zaświadczeń wzrosła w tym okresie o ponad jedną trzecią, a czas nieobecności w pracy o 43 proc.

Największy udział w statystykach mają reakcje na długotrwały stres i zaburzenia adaptacyjne. W 2025 roku odpowiadały za prawie 12,6 mln dni absencji.

Na kolejnych miejscach znalazły się:

• depresja, w tym epizody depresyjne i nawracające zaburzenia depresyjne – 9,4 mln dni;
• inne zaburzenia lękowe – niemal 6,6 mln dni.

Łącznie te trzy grupy schorzeń odpowiadały za około 28,6 mln dni, czyli blisko 84 proc. absencji związanej z zaburzeniami psychicznymi i zaburzeniami zachowania.

Powiązany artykuł

Zaburzenia psychiczne coraz częstsze, a miejsc nie przybywa. Kolejki rosną

Rosnąca liczba zwolnień nie oznacza automatycznie, że o tyle samo zwiększyła się liczba osób chorujących. Jednemu pacjentowi można wystawić więcej niż jedno zaświadczenie. Dane nie pozwalają też oddzielić wzrostu zachorowań od częstszego zgłaszania się po pomoc i rozpoznawania problemów psychicznych.

ZUS odniósł się również do zarzutów dotyczących zasadności zwolnień psychiatrycznych. W ostatnich latach lekarze orzecznicy kwestionowali od 3,4 do 6 proc. kontrolowanych zaświadczeń z tej grupy. W przypadku wszystkich kontrolowanych zwolnień odsetek wynosił od 2,5 do 4,1 proc.

Nie potwierdza to opinii o powszechnym wystawianiu zwolnień psychiatrycznych bez podstaw medycznych. Statystyki dotyczą jednak tylko zaświadczeń objętych kontrolą.

Rzecznik Praw Obywatelskich ma zastrzeżenia do przyszłości Centrów Zdrowia Psychicznego

Wzrost absencji związanej ze zdrowiem psychicznym nadaje dodatkowe znaczenie dyskusji o organizacji leczenia psychiatrycznego.

Jak informowaliśmy wcześniej, zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Adam Krzywoń zwrócił się do minister zdrowia Jolanty Sobierańskiej-Grendy w sprawie projektu przepisów dotyczących funkcjonowania Centrów Zdrowia Psychicznego po zakończeniu pilotażu.

Docelowe rozwiązania mają obowiązywać od 2027 roku. RPO wskazał jednak, że niektóre propozycje wymagają ponownego przeanalizowania pod kątem bezpieczeństwa pacjentów i dostępności świadczeń.

Szczególnie istotne są planowane wymagania kadrowe dotyczące izb przyjęć działających przy centrach.

Projekt może ograniczyć możliwość zatrudniania w nich lekarzy po pierwszym roku specjalizacji z psychiatrii, podczas gdy w innych podmiotach leczniczych podobne ograniczenie nie miałoby zastosowania.

Według RPO takie zróżnicowanie mogłoby utrudnić działalność placówek, zwłaszcza w regionach z niedoborem psychiatrów. Jeśli centrum nie zdoła zapewnić wymaganej obsady, konsekwencją może być ograniczenie dostępności pomocy, a w skrajnym przypadku nawet zamknięcie placówki.

To zastrzeżenie dotyczy projektu przepisów, a nie już wprowadzonych zmian. Nie oznacza więc, że obecnie zapadły decyzje o zamykaniu Centrów Zdrowia Psychicznego.

RPO zwrócił także uwagę na asystentów zdrowienia, czyli osoby z własnym doświadczeniem kryzysu psychicznego, które wspierają pacjentów w procesie leczenia i zdrowienia.

W ocenie rzecznika konieczne jest dokładniejsze określenie ich kwalifikacji, zasad certyfikacji oraz dostępu do dokumentacji medycznej. Chodzi również o obowiązek zachowania poufności i ochronę informacji dotyczących stanu zdrowia pacjentów.

Wątpliwości dotyczą ponadto koordynatorów opieki psychiatrycznej. Projekt przewiduje dla nich zadania związane z organizacją leczenia, dokumentacją i formalną oceną jakości świadczeń. RPO chce wyjaśnienia, czy proponowane wymagania kwalifikacyjne odpowiadają tak szerokiemu zakresowi obowiązków.

W piśmie do resortu zdrowia poproszono także o informacje dotyczące uwag zgłoszonych podczas konsultacji publicznych.

Dla osób korzystających z pomocy psychiatrycznej istotne będzie nie tylko to, jakie stanowiska i procedury znajdą się w przepisach, lecz także czy po zakończeniu pilotażu zachowana zostanie ciągłość leczenia i dostęp do specjalistów.

ZUS oferuje bezpłatną rehabilitację. Turnus trwa 24 dni

Oprócz świadczeń związanych z niezdolnością do pracy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadzi program rehabilitacji leczniczej. Mogą z niego korzystać również osoby z określonymi problemami zdrowia psychicznego, jeśli istnieje szansa na utrzymanie lub odzyskanie zdolności do pracy.

Rehabilitacja obejmuje między innymi pacjentów z zaburzeniami nastroju, zaburzeniami lękowymi, psychosomatycznymi i behawioralnymi.

Turnus trwa 24 dni i odbywa się w ośrodku rehabilitacyjnym. Indywidualny program może obejmować terapię psychologiczną, ćwiczenia ogólnousprawniające, muzykoterapię, choreoterapię, edukację zdrowotną oraz całodobową opiekę medyczną.

Pierwszym krokiem jest rozmowa z lekarzem prowadzącym leczenie, który może wystawić wniosek o rehabilitację. Następnie lekarz orzecznik ZUS ocenia wskazania i ewentualne przeciwwskazania.

Z programu mogą skorzystać osoby ubezpieczone, którym grozi utrata zdolności do pracy, a także niektóre osoby pobierające świadczenia chorobowe lub okresową rentę z tytułu niezdolności do pracy.

ZUS pokrywa koszty leczenia, zakwaterowania, wyżywienia i dojazdu. Szczegółowe informacje znajdują się na stronie zus.pl/rehabilitacja.

Dane o zwolnieniach lekarskich i uwagi RPO dotyczą dwóch różnych obszarów systemu ochrony zdrowia. Łączy je jednak kwestia dostępu do odpowiedniej pomocy. Zwolnienie może zapewnić czas potrzebny na leczenie, ale nie zastępuje terapii ani opieki specjalistycznej. Dlatego przy zmianach organizacyjnych w psychiatrii szczególne znaczenie ma utrzymanie ciągłości świadczeń.

Źródła: Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacja prasowa z 12 października 2026 roku, oraz stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące projektu przepisów regulujących funkcjonowanie Centrów Zdrowia Psychicznego.

——————————————–

Pomoc w kryzysie psychicznym

Osoby potrzebujące wsparcia mogą skorzystać z bezpłatnych telefonów pomocowych:

• 800 70 2222 – Centrum Wsparcia dla Osób w Kryzysie Psychicznym, całodobowo.
• 116 123 – wsparcie emocjonalne dla dorosłych.
• 116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, całodobowo.
• 112 – w przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia.

Pomoc psychiatryczna jest dostępna również w Centrach Zdrowia Psychicznego. W nagłej sytuacji zagrożenia życia należy niezwłocznie zadzwonić pod numer 112.