Centra Zdrowia Psychicznego przed zmianą. RPO ostrzega przed brakami kadrowymi

Przed zakończeniem pilotażu Centrów Zdrowia Psychicznego pojawiły się pytania o to, czy nowe zasady nie ograniczą dostępu do leczenia. Największe obawy dotyczą obsady izb przyjęć, uprawnień asystentów zdrowienia i kompetencji koordynatorów opieki psychiatrycznej. Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Adam Krzywoń zwrócił się w tej sprawie do minister zdrowia Jolanty Sobierańskiej-Grendy. Od odpowiedzi zależy kształt modelu, który ma obowiązywać po zakończeniu pilotażu.

Ograniczenie lekarzy w izbach przyjęć może osłabić centra

Projekt rozporządzenia Ministerstwa Zdrowia ma przygotować system do zakończenia pilotażu Centrów Zdrowia Psychicznego i wdrożenia docelowych zasad od 2027 roku. RPO uważa jednak, że część proponowanych rozwiązań wymaga ponownej analizy pod kątem dostępności świadczeń, bezpieczeństwa pacjentów oraz możliwości zapewnienia personelu.

Najwięcej wątpliwości dotyczy lekarzy pracujących w izbach przyjęć przypisanych do centrów. Projektowane przepisy mogą ograniczyć możliwość zatrudniania tam lekarzy po pierwszym roku specjalizacji z psychiatrii. W innych podmiotach leczniczych podobne ograniczenie nie miałoby obowiązywać.

Według RPO takie zróżnicowanie może szczególnie mocno dotknąć placówki działające w regionach, w których już brakuje psychiatrów. Jeżeli centrum nie będzie w stanie zapewnić wymaganej obsady, może dojść do ograniczenia jego działalności, a w skrajnym przypadku nawet do zamknięcia.

Dla pacjentów oznaczałoby to nie tylko mniej dostępnych miejsc, lecz także ryzyko przerw w funkcjonowaniu części form pomocy. Dlatego ocena skutków kadrowych powinna obejmować nie tylko przepisy, ale również rzeczywistą liczbę lekarzy, których mogą zatrudnić poszczególne centra.

Asystent zdrowienia potrzebuje jasnych zasad

Drugim obszarem wskazanym przez RPO jest status asystenta zdrowienia. To osoba, która sama przeszła kryzys psychiczny i może wspierać pacjentów dzięki własnym doświadczeniom. Taka pomoc ma wzmacniać motywację do leczenia oraz ułatwiać kontakt z systemem opieki psychiatrycznej.

Projekt nie rozstrzyga jednak wystarczająco precyzyjnie kilku spraw związanych z wykonywaniem tego zawodu. Chodzi między innymi o:

• standardy przygotowania zawodowego,
• zasady certyfikacji i potwierdzania kwalifikacji,
• zakres dostępu do dokumentacji i informacji o pacjentach,
• obowiązek zachowania poufności,
• stosowanie tajemnicy psychiatrycznej.

To istotne, ponieważ asystent zdrowienia może mieć kontakt z wrażliwymi informacjami dotyczącymi stanu zdrowia. Jasne określenie uprawnień i odpowiedzialności ma znaczenie zarówno dla ochrony pacjentów, jak i dla osób wykonujących tę funkcję.

Koordynatorzy opieki psychiatrycznej z nowymi obowiązkami

Wątpliwości dotyczą również planowanej funkcji koordynatora opieki psychiatrycznej. Zgodnie z projektem stanowisko będzie mogła objąć osoba z co najmniej średnim wykształceniem medycznym oraz dwuletnim doświadczeniem w pracy z osobami z zaburzeniami psychicznymi.

Koordynatorzy mają zajmować się organizacją procesu leczenia, nadzorem nad dokumentacją oraz sprawdzaniem formalnej jakości udzielanych świadczeń. Adam Krzywoń zwrócił uwagę, że przy tak szerokim zakresie zadań trzeba dokładnie określić wymagane kwalifikacje i kompetencje.

RPO chce także wyjaśnienia, jakie informacje o pacjentach będą mogli otrzymywać koordynatorzy oraz asystenci zdrowienia. W piśmie do minister zdrowia zapytano o zasady kształcenia, certyfikacji i zatrudniania obu grup, a także o obowiązki związane z poufnością i ochroną danych.

Rzecznik oczekuje również informacji, czy przy tworzeniu projektu uwzględniono uwagi zgłoszone podczas konsultacji publicznych. Szczególne znaczenie mają zastrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa pacjentów, ochrony informacji medycznych i zapewnienia odpowiedniej liczby pracowników. W efekcie dalsze decyzje resortu przesądzą nie tylko o formalnym zakończeniu pilotażu, lecz także o tym, czy centra będą mogły działać bez ograniczeń kadrowych.

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.