Blokada konta przez prokuraturę. RPO ponownie pyta o zmiany w prawie

Zablokowane środki mogą pozostawać poza dyspozycją właściciela przez ponad rok. Rzecznik Praw Obywatelskich ponownie zwrócił się w tej sprawie do ministra sprawiedliwości. Sylwia Gregorczyk-Abram pyta o zmiany w przepisach i wdrożenie unijnej dyrektywy dotyczącej odzyskiwania oraz konfiskaty mienia. RPO nie kwestionuje samej potrzeby blokowania rachunków, lecz wskazuje na niejasne zasady i ograniczoną kontrolę sądową.

W ponownym wystąpieniu do resortu RPO zapytał o prowadzone prace oraz planowane rozwiązania, które miałyby uporządkować przepisy i zapewnić gwarancje osobom, których pieniądze zostały zajęte. Wcześniej Ministerstwo Sprawiedliwości informowało o analizach dotyczących blokad. Rzecznik zwraca jednak uwagę, że mimo opinii Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego podzielającej zgłaszane zastrzeżenia nie ma publicznie dostępnych projektów ustaw porządkujących tę kwestię.

Nieprecyzyjne przepisy mogą osłabiać kontrolę sądu nad blokadą

Zasady blokowania środków przez prokuraturę zapisano w kilku ustawach. Dotyczą między innymi rachunków bankowych, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, rynku kapitałowego oraz przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Zdaniem RPO przepisy różnią się między sobą, a część z nich posługuje się niejasnymi przesłankami zastosowania blokady.

Wątpliwości budzą między innymi określenia wskazujące na możliwy związek rachunku z przestępstwem lub praniem pieniędzy. RPO ocenia, że ich nieprecyzyjność pozostawia organom szeroki zakres decyzji, a osobie dotkniętej blokadą utrudnia skuteczne zaskarżenie postanowienia. Sąd powinien móc ocenić, czy środek był konieczny i proporcjonalny oraz czy nie dało się osiągnąć celu w mniej dotkliwy sposób. W ocenie Rzecznika taka kontrola może mieć obecnie charakter czysto formalny.

Zastrzeżenia dotyczą przepisów Prawa bankowego, ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym oraz ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Osobno uregulowano blokadę stosowaną przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na podstawie Ordynacji podatkowej. RPO nie uznał tego rozwiązania za sprzeczne z omawianymi standardami.

Wątpliwości dotyczą także czasu trwania ograniczeń. Wstrzymanie transakcji lub blokada rachunku mogą trwać dłużej niż rok, jeśli przed ich zakończeniem zostanie wydane postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym albo dotyczące dowodów rzeczowych. Dla właściciela rachunku znaczenie ma więc nie tylko to, czy może odwołać się od decyzji, lecz także to, czy sąd rzeczywiście zbada powody i konieczność dalszego ograniczenia dostępu do pieniędzy.

Powiązany artykuł

Kredyt na klik nie zawsze wiąże klienta. Liczy się jego rzeczywisty zamiar

Codziennie nowe informacje z Polski publikujemy na pl.news.

Europejskie standardy dopuszczają zajęcie, ale wymagają proporcji

Blokowanie i konfiskata mienia służą między innymi walce z praniem pieniędzy, finansowaniem terroryzmu i przestępczością zorganizowaną. RPO nie podważa potrzeby stosowania takich narzędzi. Wskazuje natomiast, że ochrona interesu publicznego powinna być równoważona z prawem do własności, a dolegliwość zastosowanego środka nie powinna przekraczać tego, co niezbędne.

W ocenie Rzecznika decyzja o blokadzie powinna uwzględniać możliwość zastosowania innych środków i wyjaśniać, dlaczego nie byłyby wystarczające. To istotne również w świetle unijnej dyrektywy 2024/1260 o odzyskiwaniu i konfiskacie mienia, o której wdrożenie RPO pyta Ministerstwo Sprawiedliwości.⟂

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.