Nawet 18 tys. zł za dobrowolne ubezpieczenie w NFZ. RPO pyta o Ukraińców

Dla części obywateli Ukrainy utrata prawa do świadczeń finansowanych przez NFZ oznacza dziś trudny wybór. Mogą opłacać składki samodzielnie, ale przed zawarciem umowy słyszą o jednorazowej opłacie sięgającej około 17–18 tys. zł. Rzecznik Praw Obywatelskich kwestionuje nie samą zasadę pobierania takiej należności, lecz sposób jej stosowania wobec osób ze statusem UKR. Sprawa dotyczy przepisów, które do 5 marca 2026 r. zapewniały tej grupie dostęp do publicznej opieki zdrowotnej.

Dobrowolne ubezpieczenie z wysoką opłatą na wejściu

Obywatele Ukrainy, którzy po zmianach przepisów stracili dostęp do świadczeń finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia, zgłaszają chęć samodzielnego opłacania składek. Część z nich otrzymuje jednak informację, że przed podpisaniem umowy musi zapłacić dodatkową, jednorazową należność.

Podstawą jest art. 68 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Przepisy uzależniają dobrowolne ubezpieczenie od opłaty, jeśli wcześniej występowała przerwa w podleganiu ubezpieczeniu. Jej wysokość zależy od długości tego okresu:

• przy przerwie od trzech miesięcy do roku wynosi 20 proc. podstawy wymiaru składki,
• przy nieprzerwanym okresie bez ubezpieczenia dłuższym niż 10 lat może sięgnąć 200 proc. tej podstawy.

W przypadku części zainteresowanych obywateli Ukrainy kwota wynosi około 17–18 tys. zł. Dla osoby, która chce regularnie płacić bieżące składki, taki wydatek może oznaczać faktyczną barierę w uzyskaniu ubezpieczenia.

Status UKR w centrum sporu o opłatę

Rzecznik Praw Obywatelskich wskazuje, że sytuacja osób ze statusem UKR różni się od typowego przypadku wieloletniej przerwy w ubezpieczeniu. Do 5 marca 2026 r. obywatele Ukrainy, których pobyt w Polsce był legalny na podstawie specustawy, mogli korzystać ze świadczeń zdrowotnych na zasadach zbliżonych do tych, które przysługiwały osobom objętym obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem.

To właśnie ten okres stał się przedmiotem wątpliwości. RPO pyta, czy czas, w którym dana osoba miała ustawowe prawo do świadczeń finansowanych przez NFZ, powinien być uznany za okres wyłączający obowiązek zapłaty dodatkowej należności. Chodzi o osoby, które po zmianie przepisów chcą przejść na dobrowolne ubezpieczenie i samodzielnie finansować składki.

Wcześniej RPO Marcin Wiącek zwrócił się do prezesa NFZ Filipa Nowaka z pytaniami dotyczącymi zasad naliczania opłaty. Najnowsze wystąpienie w tej sprawie skierował zastępca RPO Adam Krzywoń. Poprosił między innymi o wyjaśnienie, czy wszystkie wojewódzkie oddziały Funduszu stosują jednolite zasady oraz czy możliwe jest obniżenie opłaty albo odstąpienie od jej pobrania.

NFZ przewiduje zwolnienie albo raty w trudnej sytuacji

W odpowiedzi dotyczącej zasad dobrowolnego ubezpieczenia NFZ wskazano, że obywatel Ukrainy ze statusem UKR, który mieszka w Polsce, może zwrócić się do dyrektora właściwego oddziału wojewódzkiego Funduszu o ulgę. Dotyczy to przypadków uzasadnionych między innymi:

• sytuacją materialną,
• warunkami rodzinnymi,
• stanem zdrowia,
• innymi okolicznościami wskazującymi na trudną sytuację życiową.

Możliwe jest całkowite zwolnienie z opłaty dodatkowej albo rozłożenie jej na raty. Oznacza to, że osoba, która otrzymała żądanie zapłaty kilkunastu tysięcy złotych, może wystąpić o indywidualne rozpatrzenie swojej sytuacji w oddziale NFZ właściwym dla miejsca zamieszkania.

RPO oczekuje teraz wyjaśnienia, czy taki tryb jest stosowany jednolicie i jak należy traktować okres korzystania przez obywateli Ukrainy ze świadczeń na podstawie specustawy. Odpowiedź może mieć znaczenie dla osób, które po utracie dotychczasowych uprawnień chcą zachować dostęp do publicznej opieki zdrowotnej poprzez dobrowolne ubezpieczenie.

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.