Prawo do informacji w sprawie karnej ma być prostsze. RPO chce korekt

Pouczenia w postępowaniu karnym mają być krótsze, napisane prostszym językiem i dostępne w jednolitych formularzach. Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk uważa jednak, że projekt wymaga dalszych zmian, bo część katalogów informacji jest jednocześnie zbyt obszerna i niepełna. Dla podejrzanych, oskarżonych, pokrzywdzonych i innych uczestników postępowania znaczenie będzie miało przede wszystkim to, czy otrzymają informacje dopasowane do swojej sytuacji.

Projekt nowelizacji Kodeksu postępowania karnego znajduje się w pracach Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach. Dotyczy prawa do informacji na kolejnych etapach postępowania. RPO przedstawił komisji opinię dotyczącą projektu zawartego w druku sejmowym nr 2997.

To zmodyfikowana wersja wcześniejszej propozycji oznaczonej numerem UD370. W porównaniu z tamtym dokumentem wprowadzono kilka zmian ocenionych pozytywnie, ale zdaniem RPO nadal potrzebne jest uporządkowanie przepisów.

„Projekt co do zasady zasługuje na ocenę pozytywną” – ocenił zastępca RPO Stanisław Trociuk.

Jednolite formularze mają zastąpić różne pouczenia

Projekt zakłada przygotowanie rozporządzeń określających wspólne wzory pouczeń. Miałyby one obowiązywać na wszystkich etapach postępowania karnego. Informacje byłyby dostępne również na jednej stronie internetowej, wraz z tłumaczeniami na języki obce.

Chodzi o to, aby uczestnik postępowania łatwiej znalazł odpowiedź na podstawowe pytania: jakie ma prawa, jakie obowiązki go dotyczą i z jakich możliwości może skorzystać w danym momencie. Prostszy język może ograniczyć ryzyko, że formalne pouczenie pozostanie niezrozumiałe dla osoby bez prawniczego przygotowania.

Rzecznik wskazuje jednak, że same jednolite formularze nie rozwiążą problemu. Obecne propozycje obejmują niektóre informacje zbyt wcześnie albo zawierają treści niepotrzebne na danym etapie, a jednocześnie pomijają uprawnienia istotne dla ochrony praw uczestnika.

„Należy mieć na względzie jego relację do innych równolegle procedowanych lub uchwalanych zmian k.p.k.” – wskazał Stanisław Trociuk.

Zbyt długie pouczenie może utrudnić skorzystanie z praw

W opinii dla komisji podkreślono, że katalog informacji powinien odpowiadać aktualnej sytuacji procesowej konkretnej osoby. Pouczenie przekazane na początku postępowania nie musi obejmować wszystkich wariantów, które mogą pojawić się później.

RPO przestrzega przed tworzeniem jednego, bardzo rozbudowanego formularza zawierającego wszystkie możliwe scenariusze. W takim dokumencie uczestnik może mieć trudność z rozpoznaniem, które uprawnienia dotyczą właśnie jego sprawy. Krótsze i odpowiednio dobrane informacje mogą ułatwić szybkie podjęcie decyzji, na przykład skorzystanie z pomocy obrońcy lub pełnomocnika albo wykonanie innej czynności procesowej.

Dalsze prace nad projektem powinny uwzględniać także inne zmiany Kodeksu postępowania karnego procedowane równolegle. Jeżeli zmieni się przepis, do którego odsyła formularz pouczenia, konieczna może być aktualizacja zarówno ustawy, jak i rozporządzeń określających wzory dokumentów.

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.