Radykalizacja młodych nie zawsze ma ideologię. ABW wskazuje na sygnały eskalacji

Fascynacja przemocą nie musi zaczynać się od skrajnych poglądów ani jawnej deklaracji. Granicę zmieniają stopniowo treści, kontakty i wpływ internetowego otoczenia. Zastępczyni szefa ABW Małgorzata Żochowska zwraca uwagę, że najważniejsze jest rozpoznanie chwili, gdy zainteresowanie przemocą zaczyna przeradzać się w przygotowania do działania.

Nie ma jednego wpisu ani zestawu cech, które pozwalałyby z góry wskazać osobę planującą atak. ABW analizuje różne sygnały łącznie: zmianę zachowania, treści, z którymi młody człowiek ma kontakt, jego relacje oraz konkretne działania, takie jak szukanie celu, środków czy sposobu przeprowadzenia ataku.

„Niepokoi przede wszystkim zmiana i eskalacja – moment, gdy ktoś przestaje tylko mówić o przemocy, a zaczyna się do niej przygotowywać” – powiedziała płk Małgorzata Żochowska, zastępczyni szefa ABW.

Radykalizacja może polegać na stopniowym oswajaniu przemocy: to, co wcześniej budziło sprzeciw, z czasem bywa usprawiedliwiane. W ocenie Żochowskiej szczególną uwagę zwracają sytuacje, w których podatność młodej osoby, wpływ otoczenia i możliwość podjęcia realnych działań zaczynają się nakładać.

Zamknięte grupy utrudniają rozpoznanie radykalizacji

W internecie młodzi ludzie nawiązują relacje i wymieniają materiały nie tylko w otwartych serwisach. Część aktywności odbywa się w zamkniętych grupach, komunikatorach, na serwerach Discorda i w społecznościach związanych z grami. ABW analizuje dostępne treści i może blokować niektóre materiały, ale nie ma swobodnego dostępu do każdej prywatnej rozmowy ani szyfrowanego komunikatora.

„Nie szukamy jednego „podejrzanego wpisu”. Patrzymy na całość: treści, kontakty, zmianę zachowania, ale też na to, kto i w jaki sposób wpływał na młodego człowieka” – powiedziała płk Małgorzata Żochowska.

Usunięcie materiału jest możliwe w przypadkach określonych prawem, na przykład gdy zawiera instrukcje przygotowania zamachu lub nawołuje do jego przeprowadzenia. Służby muszą jednak najpierw dowiedzieć się o jego istnieniu. Z tego powodu pojedynczy post czy zainteresowanie brutalnymi treściami nie przesądzają o zagrożeniu – większe znaczenie ma ich połączenie z narastającą zmianą zachowania i konkretnymi przygotowaniami.

W raporcie obejmującym lata 2024–2025 ABW zwróciła uwagę na wzrost zainteresowania propagandą terrorystyczną, między innymi Państwa Islamskiego. W 2025 r. zatrzymano nieletniego podejrzanego o przygotowywanie zamachu na rzecz ISIS oraz trzy dorosłe osoby podejrzane o planowanie ataku, między innymi na szkołę. W 2026 r. zatrzymano dwoje nieletnich związanych ze środowiskiem neonazistowskim i ekstremistycznym, zainteresowanych zamachami oraz masowymi zabójstwami.

Agencja wskazuje również na radykalizację, która nie ma wyraźnego podłoża ideologicznego. Wspólnym elementem może być wówczas fascynacja przemocą i masowymi zabójstwami, podsycana przez brutalne materiały krążące w sieci. Po wydarzeniach w Krakowie internet stał się także przestrzenią szybkiego rozpowszechniania fałszywych informacji i gotowych interpretacji. Wcześniej ABW sprawdzała, czy pogłoski o kolejnych atakach podczas tak zwanego krwawego piątku były inspirowane z zewnątrz; takiego scenariusza nie potwierdzono.

Powiązany artykuł

ABW wzmacnia policję. Specjalne siły skierowano do zagrożeń w szkołach

Codziennie nowe informacje z Polski publikujemy na pl.news.

Pierwszą zmianę często widzą bliscy i nauczyciele

Nie każdy samotny nastolatek ani każda kontrowersyjna wypowiedź oznaczają zagrożenie. Według Żochowskiej ryzyko może rosnąć, gdy kryzys, izolacja, frustracja lub potrzeba przynależności spotykają się z wpływem grupy, która oswaja młodego człowieka z przemocą i zachęca do działania.

„Najważniejszy wyścig toczy się o to, kto dotrze do młodego człowieka pierwszy: ktoś, kto chce mu pomóc, czy ktoś, kto chce wykorzystać jego samotność, złość albo potrzebę przynależności” – powiedziała płk Małgorzata Żochowska.

Centrum Antyterrorystyczne ABW, działające od blisko 20 lat, monitoruje i analizuje zagrożenia oraz koordynuje przepływ informacji między służbami i instytucjami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo. Agencja prowadzi też działania prewencyjne. Do końca września 2026 r. zorganizowała 748 szkoleń stacjonarnych, a od 2022 r. – 2688 szkoleń dla ponad 106,6 tys. osób. Z e-learningu skorzystało w tym czasie prawie 1,22 mln uczestników.

Po tragicznych wydarzeniach w szkołach ABW, NASK i Ministerstwo Cyfryzacji przeprowadziły szkolenia dla kilkuset dyrektorów szkół ponadpodstawowych. Agencja prowadzi również kampanię „4U! – Uważaj, Uciekaj, Ukryj się, Udaremnij atak” oraz projekt „Broń się w necie”, poświęcony między innymi manipulacji i radykalizacji online.

Rodzice, nauczyciele i rówieśnicy mogą zauważyć zmianę wcześniej niż instytucje, bo obserwują młodego człowieka na co dzień. Wczesna rozmowa i reakcja na narastające sygnały mogą więc mieć znaczenie, zanim fascynacja przemocą przerodzi się w konkretne przygotowania.

na podstawie: abw.gov.pl.