Polska produkuje tysiące patentów, ale co z tego? Trzy czwarte wynalazków nie trafia na rynek

Polscy naukowcy i przedsiębiorcy potrafią tworzyć wynalazki. Znacznie gorzej wygląda jednak zamienianie ich w produkty, technologie i rozwiązania, które można wykorzystać w praktyce. Dane Głównego Urzędu Statystycznego pokazują niewygodną prawdę: aż 75,1 proc. patentów uwzględnionych w badaniu nie zostało skomercjalizowanych. Jeszcze bardziej zastanawiające jest to, że nawet wśród wynalazków, które trafiły na rynek, nie wszystkie przyniosły korzyści przewyższające koszty. Czy w Polsce łatwiej opatentować pomysł, niż znaleźć dla niego zastosowanie?

Tysiące patentów bez komercjalizacji. Dane GUS stawiają niewygodne pytania

Patent jest potwierdzeniem uzyskania ochrony prawnej wynalazku. Nie oznacza jednak, że rozwiązanie znajdzie nabywców, inwestorów lub zostanie wdrożone do produkcji.

W przypadku polskich patentów z lat 2019–2023 różnica między uzyskaniem ochrony a komercjalizacją jest ogromna.

Co stało się z patentami uzyskanymi w Polsce w latach 2019–2023?

Źródło: GUS.

Z 11 526 patentów komercjalizacji doczekało się zaledwie 2 868. Pozostałe 8 658 nie zostało skomercjalizowanych w analizowanym zestawieniu.

To nie oznacza, że wszystkie te wynalazki są bezużyteczne. Niektóre mogą zostać wykorzystane w przyszłości, inne mogą pełnić funkcję ochronną lub wymagać dalszych prac.

Skala zjawiska rodzi jednak pytanie o skuteczność całego procesu: od opracowania technologii, przez jej opatentowanie, aż po znalezienie odbiorcy.

Najczęściej wskazywanym powodem braku komercjalizacji był brak zapotrzebowania na daną technologię. W badaniu odnotowano aż 4 678 takich wskazań.

Kolejną przeszkodą było niewystarczające zainteresowanie inwestorów – 3 576 wskazań.

Dlaczego polskie patenty nie trafiają na rynek?

Liczby te dotyczą wskazywanych przyczyn, a nie odrębnych patentów. Jeden przypadek mógł wiązać się z więcej niż jedną barierą, dlatego nie należy sumować tych wartości jako liczby niewykorzystanych wynalazków.

Najbardziej niepokojący wniosek dotyczy rozbieżności między tworzeniem technologii a rozpoznawaniem potrzeb rynku. Sam fakt, że coś można wynaleźć i opatentować, nie oznacza jeszcze, że ktokolwiek będzie chciał za to zapłacić.

Powiązany artykuł

Polska elektronika i fotonika rosną w siłę. Raport wskazuje sektory przyszłości

Codziennie nowe informacje z Polski publikujemy na pl.news.

Uczelnie patentują, firmy częściej wdrażają. Różnica jest ponad dwukrotna

Jeszcze ciekawsze wyniki przynosi porównanie sektora nauki z przedsiębiorstwami.

Komercjalizacja patentów w sektorze nauki i przedsiębiorstwach

W sektorze nauki spośród 7 852 patentów skomercjalizowano 1 398, czyli 17,8 proc.

W przedsiębiorstwach wynik wyniósł 1 470 skomercjalizowanych patentów spośród 3 674, co daje 40 proc.

Oznacza to, że odsetek komercjalizacji był w biznesie ponad dwukrotnie wyższy niż w sektorze nauki.

Nie jest to jednak dowód, że naukowcy opracowują gorsze wynalazki. Uczelnie i instytuty prowadzą także badania, których zastosowanie może pojawić się dopiero po wielu latach. Firmy natomiast częściej rozwijają technologie z myślą o konkretnych potrzebach klientów i własnej działalności.

Mimo to różnica jest na tyle duża, że trudno ją zignorować.

Czy polski system nauki wystarczająco wspiera współpracę badaczy z przedsiębiorstwami? Czy wynalazcy mają dostęp do osób potrafiących ocenić potencjał rynkowy ich pomysłów? I czy samo zdobycie patentu nie bywa traktowane jako sukces, choć droga do praktycznego zastosowania dopiero się zaczyna?

Dane GUS nie pozwalają jednoznacznie odpowiedzieć na te pytania, ale dostarczają powodów, by je zadawać.

Patent nie zawsze oznacza zysk. Nawet wdrożone wynalazki mają problem z opłacalnością

Komercjalizacja nie jest równoznaczna z sukcesem finansowym.

GUS przeanalizował również relację kosztów i korzyści ekonomicznych w przypadku 2 868 skomercjalizowanych patentów.

Czy komercjalizacja patentów przyniosła korzyści ekonomiczne?

Tylko w przypadku 34,9 proc. skomercjalizowanych patentów korzyści ekonomiczne były większe niż poniesione koszty.

Dla kolejnych 32,4 proc. koszty i korzyści były porównywalne, natomiast przy 32,7 proc. koszty przewyższały uzyskane korzyści.

To istotne rozróżnienie. Wynalazek może znaleźć zastosowanie, a mimo to nie przynieść oczekiwanego zwrotu finansowego.

Nie oznacza to również, że pozostałe patenty są pozbawione wartości. Niektóre technologie mogą przynosić korzyści organizacyjne, społeczne lub długoterminowe, których nie da się łatwo sprowadzić do bezpośredniego zysku.

Warto przyjrzeć się także sposobom komercjalizacji.

W jaki sposób wykorzystywano skomercjalizowane patenty?

Najczęściej jednostki zajmowały się komercjalizacją samodzielnie. Dotyczyło to 2 079 patentów, czyli 72,5 proc. wszystkich skomercjalizowanych.

Z partnerem komercjalizowano 169 patentów, a jedynie 51 zostało sprzedanych. W przypadku 569 patentów forma komercjalizacji nie została określona w zestawieniu.

Dane dotyczące przewidywanych przychodów również nie wskazują na powszechnie oczekiwany dynamiczny wzrost.

Jakich zmian przychodów oczekiwano w kolejnych latach?

W grupie 1 281 patentów, dla których przedstawiono prognozy, wzrostu przychodów oczekiwano dla 416, stabilizacji dla 710, a spadku dla 155.

Są to jednak prognozy, nie rzeczywiste wyniki finansowe kolejnych lat.

Polska ma wynalazców, naukowców i przedsiębiorców zdolnych do opracowywania nowych rozwiązań. Statystyki pokazują natomiast, że najtrudniejszym etapem bywa znalezienie dla wynalazku odbiorcy i uzasadnienia ekonomicznego.

To temat wykraczający poza laboratoria i urzędy patentowe. Od skutecznego wykorzystania technologii zależy również rozwój firm, konkurencyjność gospodarki i możliwość tworzenia nowych produktów.

Pozostaje więc pytanie, które może rozpocząć znacznie szerszą dyskusję: czy sukces polskiej innowacyjności powinniśmy mierzyć liczbą uzyskanych patentów, czy tym, ile z nich rzeczywiście zaczyna pracować na rzecz gospodarki?

Źródło:

• Główny Urząd Statystyczny (GUS) – dane dotyczące komercjalizacji patentów uzyskanych w Polsce w latach 2019–2023, przedstawione w materiale z okazji Europejskiego Dnia Wynalazcy.