Zakupy armii na kredyt bez planu spłaty. NIK ostrzega przed skutkami

Pieniądze na modernizację wojska płyną dziś także z długu, a rachunek za te decyzje może pojawić się w kolejnych latach. Najwyższa Izba Kontroli ocenia, że niemal co trzecia złotówka przeznaczana obecnie na obronność pochodzi z mechanizmu obciążonego zobowiązaniami liczonymi w setkach miliardów złotych. W tle pozostaje spór o to, kto ma te zobowiązania spłacać. Skutkiem może być mniej pieniędzy zarówno na nowe zakupy, jak i utrzymanie już zdobytych zdolności wojska.

Fundusz finansuje obronność, ale jego dług rośnie

Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych został utworzony jako dodatkowe źródło pieniędzy na obronność. Jego środki pochodzą między innymi z kredytów. Dzięki temu państwo może szybciej finansować zakupy uzbrojenia, jednak zobowiązania zaciągane na ten cel trzeba będzie spłacać w kolejnych latach.

Według NIK nadal nie powstała realna strategia spłaty zadłużenia Funduszu. Problem pogłębia rosnący udział kosztów obsługi długu w jego wydatkach. Chodzi zarówno o spłatę kapitału, jak i odsetek od kredytów.

Izba zwraca uwagę, że pieniądze przeznaczane na spłatę wcześniejszych zobowiązań nie mogą zostać wykorzystane na nowe cele. W przyszłości może to ograniczyć finansowanie modernizacji armii oraz utrzymania sprzętu i zdolności już osiągniętych przez Siły Zbrojne RP.

Ryzyko dotyczy nie tylko budżetu obronnego. Rosnący deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz państwowy dług publiczny zwiększają presję na finanse państwa. NIK ocenia, że bez stabilności finansowej trudno będzie zapewnić trwałe bezpieczeństwo militarne.

MON i Ministerstwo Finansów nie ustaliły odpowiedzialności

Kontrola objęła Ministerstwo Obrony Narodowej, Bank Gospodarstwa Krajowego oraz – po raz pierwszy w tym obszarze – Ministerstwo Finansów. Jednym z problemów wskazanych przez NIK jest brak porozumienia między resortami w sprawie tego, kto powinien odpowiadać za spłatę zobowiązań Funduszu.

Taki spór tworzy ryzyko systemowe. Jeśli zabraknie pieniędzy na obsługę zadłużenia, może dojść do niedofinansowania zakupów zaplanowanych w Programie Rozwoju Sił Zbrojnych, czyli podstawowym dokumencie planistycznym dotyczącym modernizacji armii.

Z kolei przeniesienie zobowiązań bez odpowiedniego przygotowania na budżet państwa mogłoby dodatkowo obciążyć finanse publiczne. Dla podatników oznacza to, że decyzje dotyczące sposobu finansowania dzisiejszych zakupów będą miały konsekwencje także dla przyszłych budżetów państwa.

NIK chce strategii długu i jasnych zasad zarządzania

Najwyższa Izba Kontroli zwróciła się do Prezesa Rady Ministrów o pilne przygotowanie kompleksowego rozwiązania. Powinno ono określać odpowiedzialność za spłatę zobowiązań Funduszu, a jednocześnie uwzględniać stan finansów publicznych i potrzeby modernizacji Sił Zbrojnych RP.

Jako przykład możliwego rozwiązania wskazano parlamentarną debatę dotyczącą spłaty zobowiązań zaciąganych w ramach Instrumentu SAFE. Jej efektem było wyłączenie tych zobowiązań spod ustawowego limitu wydatków na obronność.

NIK zaleciła także opracowanie strategii zarządzania zadłużeniem Funduszu oraz polityki zarządzania jego środkami. Takie dokumenty powinny pozwolić oceniać, czy przy zaciąganiu kredytów potrzebne są zabezpieczenia przed ryzykiem kursowym i zmianami oprocentowania. Dla finansów publicznych oznacza to możliwość wcześniejszego przewidywania kosztów, zamiast reagowania dopiero wtedy, gdy spłata zacznie ograniczać wydatki na obronność.

Znaczna część danych dotyczących Funduszu została objęta przez ministra obrony klauzulą tajności. Z tego powodu treść wystąpień pokontrolnych oraz informacje o wynikach kontroli otrzymały klauzulę „Zastrzeżone”. O ustaleniach poinformowano Prezydenta, Prezesa Rady Ministrów i Parlament.

na podstawie: Najwyższa Izba Kontroli.