Organizacja społeczna zaskarży umorzenie śledztwa. Są nowe warunki

Organizacje społeczne mogą zyskać możliwość kwestionowania decyzji o umorzeniu postępowania przygotowawczego. W sprawie projektu zmian w Kodeksie postępowania karnego pojawiły się jednak dodatkowe zastrzeżenia dotyczące praw pokrzywdzonych, dostępu do akt i ochrony wrażliwych danych. Ministerstwo Sprawiedliwości uwzględniło część postulatów, ale nie wszystkie propozycje zaakceptowało.

Projekt nowelizacji oznaczony symbolem UD390 zakłada przyznanie organizacjom społecznym prawa do złożenia zażalenia na umorzenie postępowania przygotowawczego. Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk ocenił ten kierunek pozytywnie, wskazując jednocześnie na konieczność doprecyzowania przepisów.

Chodzi o znalezienie równowagi między interesem publicznym, działalnością organizacji społecznych oraz prawami osób uczestniczących w postępowaniu. Szczególne znaczenie ma sytuacja pokrzywdzonego, którego stanowisko może różnić się od stanowiska organizacji zainteresowanej dalszym prowadzeniem sprawy.

Samo zawiadomienie o przestępstwie może nie wystarczyć

W obecnej wersji projektu prawo do zaskarżenia umorzenia powiązano ze złożeniem zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa. Nie uzależniono go natomiast od statutowych celów organizacji ani od wykazania, że działa ona w interesie społecznym dotyczącym konkretnej sprawy.

Rzecznik Praw Obywatelskich postuluje, aby organizacja musiała wykazać związek między swoim statutem a sprawą, a także przedstawić interes społeczny, którego ochronie ma służyć jej udział. Takie rozwiązanie ograniczałoby możliwość angażowania się w postępowania wyłącznie ze względu na ich rozgłos lub znaczenie medialne.

Wątpliwości dotyczą również sytuacji, w której organizacja chce kontynuowania postępowania, ale pokrzywdzony nie jest tym zainteresowany. Dla organizacji sprawa może mieć duże znaczenie społeczne, podczas gdy osoba pokrzywdzona może chcieć zakończenia postępowania i nie popierać dalszych działań.

Dostęp do akt wymaga zgody pokrzywdzonego

Prawo do zaskarżenia umorzenia wiąże się z możliwością przeglądania akt postępowania. Mogą się w nich znajdować informacje dotyczące przemocy seksualnej, przemocy domowej oraz inne dane o szczególnie wrażliwym charakterze.

Z tego powodu RPO zaproponował, aby organizacja społeczna mogła korzystać z tego uprawnienia po uzyskaniu zgody pokrzywdzonego. Cel społeczny, taki jak przeciwdziałanie przemocy czy niewłaściwemu działaniu organów ścigania, nie powinien być realizowany wbrew osobie, której sprawa bezpośrednio dotyczy.

Wśród przedstawionych uwag znalazły się także:

• powiązanie uprawnienia organizacji z jej celami statutowymi;
• obowiązek wykazania interesu społecznego w konkretnej sprawie;
• uwzględnienie sytuacji, w której stanowisko organizacji i pokrzywdzonego jest rozbieżne;
• uregulowanie ochrony danych osobowych znajdujących się w aktach;
• doprecyzowanie zasad rozpowszechniania informacji z postępowania;
• rozszerzenie pouczeń kierowanych do osób korzystających z akt.

Samo przejrzenie dokumentów nie oznacza zgody na wykorzystywanie zawartych w nich informacji w materiałach promocyjnych, medialnych czy wizerunkowych. RPO wskazał również na potrzebę przypomnienia o odpowiedzialności karnej za rozpowszechnianie wiadomości z postępowania przygotowawczego, o której mowa w art. 241 Kodeksu karnego.

Ministerstwo przyjęło część postulatów Rzecznika

W najnowszym stanowisku Rzecznik pozytywnie ocenił uwzględnienie części wcześniejszych propozycji. Jednocześnie zaproponował kolejne zmiany, które mają lepiej chronić pokrzywdzonych, doprecyzować rolę organizacji społecznych i wzmocnić system pouczeń procesowych.

Ministerstwo Sprawiedliwości uznało, że zasadnicze postulaty RPO zostały ujęte w nowej wersji projektu. Resort nie zaakceptował jednak wszystkich dodatkowych propozycji. Dotyczyło to między innymi kolejnych odesłań w Kodeksie postępowania karnego, sposobu wyrażania zgody przez pokrzywdzonego oraz rozszerzenia obowiązków informacyjnych.

Według ministerstwa część tych rozwiązań byłaby zbędna albo mogłaby niepotrzebnie komplikować postępowanie. Ostateczny kształt przepisów będzie więc rozstrzygał nie tylko o tym, czy organizacje społeczne otrzymają możliwość zaskarżania umorzeń, lecz także o granicach ich dostępu do akt i ochronie osób pokrzywdzonych.

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.