Sąd ma ponownie oceniać izolację psychiatryczną. RPO chce zmian prawa

Decyzja o umieszczeniu w zakładzie psychiatrycznym może oznaczać wiele lat izolacji, nawet gdy z czasem pojawiają się wątpliwości dotyczące dalszego pobytu. Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że sądy powinny dokładniej sprawdzać, czy wszystkie przesłanki zastosowania środka zabezpieczającego nadal są aktualne. Sylwia Gregorczyk-Abram zwróciła się do ministra sprawiedliwości o analizę przepisów i przygotowanie możliwych zmian.

Kolejne decyzje sądu nie obejmują pełnej oceny sprawy

Środki zabezpieczające mogą być stosowane wobec osób, których stan zdrowia psychicznego oraz związane z nim ryzyko popełnienia poważnego czynu zabronionego uzasadniają izolację w zakładzie psychiatrycznym. O ich zastosowaniu decyduje sąd.

Problem pojawia się przy przedłużaniu pobytu. Zastrzeżenia RPO dotyczą tego, że sąd koncentruje się wtedy przede wszystkim na sprawdzeniu, czy dalsza izolacja jest konieczna. Nie ma natomiast dostatecznie wyraźnej podstawy, by za każdym razem ponownie przeanalizować wszystkie przesłanki, które doprowadziły do zastosowania środka.

Zdaniem Sylwii Gregorczyk-Abram taki model może prowadzić do wieloletniego pobytu w zakładzie psychiatrycznym mimo narastających wątpliwości, czy izolacja wciąż jest uzasadniona. Chodzi więc nie tylko o ocenę aktualnego stanu zdrowia, lecz także o ponowne sprawdzenie całej podstawy decyzji.

Zmiany w Kodeksie karnym wykonawczym mają wzmocnić kontrolę

RPO postuluje zmianę przepisów Kodeksu karnego wykonawczego. Sądy miałyby otrzymać wyraźne uprawnienie do ponownej oceny najważniejszych przesłanek stosowania środka zabezpieczającego.

W razie ustalenia, że dalsza izolacja nie jest już potrzebna, sąd mógłby uchylić środek. Możliwa byłaby również jego zmiana, gdy dotychczasowe rozwiązanie przestałoby odpowiadać sytuacji danej osoby.

Takie podejście ma łączyć dwa obowiązki państwa – ochronę społeczeństwa przed poważnym zagrożeniem oraz poszanowanie praw osoby przebywającej bez wolności. Regularna, pełniejsza kontrola oznaczałaby, że przedłużenie pobytu nie opierałoby się wyłącznie na wcześniejszej decyzji, lecz także na ponownej analizie aktualnych okoliczności.

Sylwia Gregorczyk-Abram zwróciła się do ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka o zbadanie problemu i rozważenie rozpoczęcia prac legislacyjnych. Celem proponowanych zmian ma być skuteczniejszy nadzór sądów nad stosowaniem środków zabezpieczających oraz lepsza ochrona praw osób izolowanych.

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.