RPO chce mocniejszych gwarancji dla pacjentów psychiatrycznych. Są nowe uwagi do ustawy

Decyzja o przymusowej hospitalizacji może oznaczać dla pacjenta ograniczenie wolności i kontakt z procedurami, których nie zawsze rozumie. Właśnie dlatego projekt zmian w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego ponownie trafił pod ocenę Rzecznika Praw Obywatelskich. Sylwia Gregorczyk-Abram wskazała, że część wcześniejszych postulatów została uwzględniona, ale nadal potrzebne są dodatkowe zabezpieczenia praw pacjentów. Najwięcej pytań dotyczących dalszego leczenia bez zgody oraz kierowania do domów pomocy społecznej.

Przymusowa hospitalizacja nadal wymaga dodatkowych zabezpieczeń

W projekcie znalazły się rozwiązania ocenione przez RPO pozytywnie. Dotyczą między innymi odejścia od przestarzałego określenia „upośledzenie umysłowe” na rzecz terminologii odnoszącej się do zaburzeń rozwoju intelektualnego. Pozytywnie oceniono również zmiany dotyczące stosowania i dokumentowania przymusu bezpośredniego.

Projekt ma także wyeliminować możliwość niemal bezterminowego unieruchomienia osób przebywających w domach pomocy społecznej. RPO zwróciła ponadto uwagę na lepszą ochronę małoletnich pacjentów przy planowanych zasadach kontroli osobistej i przeszukania.

Wśród nierozwiązanych problemów znalazły się prawa osób ubezwłasnowolnionych oraz pacjentów, wobec których stosuje się przymus bezpośredni podczas transportu do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego. Rzecznik wskazuje także na potrzebę zapewnienia osobistej rozmowy z sędzią wizytującym pacjentom zatrzymanym w szpitalu bez ich zgody. Taki kontakt ma znaczenie dla realnej, a nie wyłącznie formalnej kontroli decyzji o pozbawieniu wolności.

Potrzebne mają być również ustawowe gwarancje szkoleń z deeskalacji zachowań agresywnych i autoagresywnych. Chodzi o przygotowanie personelu do ograniczania napięcia i rozwiązywania trudnych sytuacji bez sięgania po przymus, gdy można go uniknąć. Osobnych gwarancji wymaga także poszanowanie praw osób poddawanych kontroli osobistej.

Nowe przepisy mogą rozszerzyć spór o pobyt bez zgody

RPO ponownie postuluje szeroką dyskusję nad całym systemem przymusowej hospitalizacji psychiatrycznej. Szczególne wątpliwości dotyczą osób, które stwarzają poważne zagrożenie dla życia lub zdrowia, ale nie mają objawów psychotycznych.

W takich przypadkach potrzebne mogą być dodatkowe mechanizmy sądowego sprawdzania, czy dalszy pobyt w placówce medycznej jest uzasadniony. Chodzi o to, by decyzja o kontynuowaniu hospitalizacji nie pozostawała bez wystarczającej kontroli.

Podobne pytania dotyczą propozycji kierowania bez zgody do domu pomocy społecznej osób z szeroko rozumianymi zaburzeniami psychicznymi, które nie mają charakteru psychotycznego. Obecny system pomocy społecznej nie dysponuje odrębnymi placówkami dla wszystkich osób mieszczących się w tej grupie. Przed przyjęciem nowych regulacji trzeba więc rozstrzygnąć nie tylko podstawę prawną takiego pobytu, lecz także możliwość zapewnienia odpowiedniej opieki.

Psycholog szkolny ma otrzymać więcej informacji o pacjencie

RPO popiera rozwiązanie pozwalające psychiatrom przekazywać psychologom szkolnym informacje niezbędne do wykonywania ich obowiązków. Ma to ułatwić organizowanie pomocy uczniom, którzy potrzebują wsparcia psychicznego.

Postulat obejmuje również pedagogów specjalnych. Uczestniczą oni w przygotowywaniu i realizacji pomocy dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, dlatego – zdaniem RPO – powinni mieć dostęp do podobnie określonego zakresu informacji. Ograniczenie przekazywanych danych do tego, co konieczne do udzielenia wsparcia, ma łączyć potrzeby dziecka z ochroną jego prywatności.

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.