Ministerstwo odrzuciło postulaty RPO dotyczące wyżywienia osób osadzonych

Na talerzach osób osadzonych mają pojawić się zmiany, ale nie wszystkie proponowane przez Rzecznika Praw Obywatelskich. Ministerstwo Sprawiedliwości zgodziło się, że o rodzaju posiłku powinna przede wszystkim decydować kondycja zdrowotna pacjenta. Odrzuciło jednak pomysł automatycznej aktualizacji stawek oraz systemowej kontroli jakości jedzenia. Spór dotyczy nie tylko pieniędzy, lecz także tego, co faktycznie trafia do cel więziennych i aresztów śledczych.

Projekt rozporządzenia przewiduje podniesienie minimalnych stawek żywieniowych o około 25 proc. RPO ocenił sam kierunek zmian pozytywnie, ponieważ obecne kwoty nie odpowiadają wzrostowi cen żywności. Jednocześnie rzecznik uznał, że nie ma pewności, czy proponowana podwyżka wystarczy, by zapewnić posiłki o odpowiedniej jakości.

W odpowiedzi Ministerstwo Sprawiedliwości nie uwzględniło postulatu powiązania stawek z obiektywnymi wskaźnikami ekonomicznymi, na przykład zmianami cen żywności publikowanymi przez Główny Urząd Statystyczny. Resort nie zgodził się również na obowiązkowe, okresowe aktualizowanie tych kwot.

Podwyżka stawek nie rozwiązuje problemu jakości posiłków

Rzecznik zwrócił uwagę, że projekt skupia się głównie na parametrach możliwych do zmierzenia. Chodzi między innymi o kaloryczność, zawartość składników odżywczych oraz minimalną ilość warzyw i owoców. Takie wymogi nie muszą jednak oznaczać, że jedzenie będzie urozmaicone i przygotowane z wykorzystaniem świeżych produktów.

Ustalenia KMPT wskazywały na przypadki monotonnych posiłków i ograniczonego udziału świeżej żywności. Zdaniem RPO same normy ilościowe mogą więc nie wystarczyć do poprawy codziennego wyżywienia osób pozbawionych wolności.

„W ocenie Rzecznika brak mechanizmów jakościowych może ograniczyć skuteczność projektowanych zmian” – wskazał Rzecznik Praw Obywatelskich w stanowisku opublikowanym przez Biuro RPO.

Ministerstwo odrzuciło także propozycję wprowadzenia mechanizmów oceny jakości wydawanych posiłków oraz okresowego sprawdzania, jak nowe przepisy działają po wejściu w życie. Resort wyjaśnił, że wysokość stawek ustalono na podstawie analiz Służby Więziennej, a projekt ma ograniczony zakres i nie stanowi przebudowy całego systemu.

Dla osób osadzonych oznacza to, że sama podwyżka kwot nie będzie połączona z odrębnym rozwiązaniem pozwalającym regularnie oceniać smak, różnorodność czy udział świeżych produktów w jadłospisie.

Zdrowie ma pierwszeństwo przed wymogami religijnymi i kulturowymi

Druga część sporu dotyczy diet leczniczych. Projekt dopuszcza pominięcie wymogów religijnych lub kulturowych przy ustalaniu posiłku, jeżeli wymaga tego stan zdrowia osoby osadzonej.

RPO nie zakwestionował nadrzędnej roli wskazań medycznych. Wskazał jednak, że odstępstwo powinno być stosowane tylko w razie rzeczywistej konieczności, a wcześniej należy sprawdzić, czy możliwe jest rozwiązanie uwzględniające zarówno terapię, jak i przekonania pacjenta.

Ministerstwo Sprawiedliwości podzieliło stanowisko RPO, że zdrowie powinno mieć w takiej sytuacji pierwszeństwo. Zgodnie z projektowanymi przepisami o rodzaju posiłku ma decydować lekarz, który powinien brać pod uwagę także wymogi religijne i kulturowe.

W kolejnym piśmie do wiceministra Arkadiusza Myrchy zastępca RPO Anna Błaszczak-Banasiak podtrzymała wcześniejsze uwagi. Zaznaczyła, że potrzebne są dalsze rozmowy nad poprawą warunków bytowych osób pozbawionych wolności oraz skuteczną ochroną przed torturami i innymi formami okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania.

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.