Deficyt państwa po dziewięciu miesiącach. Jest niższy niż rok temu o 29 mld zł

Po trzech kwartałach dochody budżetu państwa sięgnęły 438,8 mld zł, a wydatki były o ponad 172 mld zł wyższe. Mimo dużej dziury w finansach publicznych deficyt jest wyraźnie niższy niż rok wcześniej. Na wynik wpłynęły między innymi większe wpływy z CIT, wyższe przekazania dla samorządów oraz zmiany w rozliczaniu VAT.

Budżet zebrał więcej, ale PIT po stronie państwa jest ujemny

Dochody budżetu państwa po dziewięciu miesiącach 2026 roku wyniosły 438,8 mld zł. To 67,8 proc. planu na cały rok i o 23,3 mld zł więcej niż w tym samym okresie 2025 roku. Wzrost rok do roku wyniósł 5,6 proc.

Największą część wpływów podatkowych stanowił VAT. Z tego tytułu zebrano 244,1 mld zł, czyli o 3,8 mld zł więcej niż rok wcześniej. Wpływy z akcyzy wyniosły 68,9 mld zł i wzrosły o około 1 mld zł.

Dochody z CIT zwiększyły się natomiast o 14,6 mld zł, do 62,7 mld zł. Wzrost wyniósł 30,3 proc. Wpłynęły na niego między innymi wyższa stawka CIT dla banków obowiązująca od 2026 roku oraz lepsze rozliczenia roczne firm. Dane Głównego Urzędu Statystycznego wskazywały także na wyższy wynik finansowy brutto badanych przedsiębiorstw niefinansowych w pierwszej połowie roku.

Po stronie budżetu państwa dochody z PIT były ujemne i wyniosły –7,1 mld zł. Nie oznacza to jednak spadku łącznych wpływów z tego podatku. Głównym powodem jest reforma finansowania jednostek samorządu terytorialnego, która zwiększyła ich udział w PIT.

Od stycznia do września samorządy otrzymały z tego tytułu 163,9 mld zł, wobec 147,2 mld zł rok wcześniej. Po zsumowaniu wpływów budżetu państwa i samorządów całkowite wpływy z PIT wyniosły 156,8 mld zł, czyli o 16,7 mld zł więcej niż w analogicznym okresie 2025 roku. Dla finansów państwa oznaczało to jednak mniejszą część podatku pozostającą bezpośrednio w budżecie centralnym.

Na wpływy z VAT oddziaływały również wyniki gospodarki. W sierpniu produkcja sprzedana przemysłu wzrosła nominalnie o 8,3 proc. rok do roku, a sprzedaż detaliczna o 6,4 proc. We wrześniu widoczny był także efekt szybszych zwrotów VAT. Domyślny termin zwrotu skrócono z 60 do 40 dni w związku z wejściem w życie KSeF.

Dochody z VAT i akcyzy obniżyło czasowe zmniejszenie stawki VAT na paliwa silnikowe z 23 do 8 proc. Łączny efekt tego rozwiązania dla obu podatków oszacowano na około 5,3 mld zł. Na rozliczenia wpłynęły także zwroty VAT dotyczące wydatków obronnych objętych unijnym programem SAFE.

Wydatki państwa przekroczyły 600 mld zł

Wydatki budżetowe wyniosły 611 mld zł, czyli 66,5 proc. całorocznego planu. Były o około 6 mld zł niższe niż po dziewięciu miesiącach 2025 roku.

Najwięcej środków przeznaczono na:

• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – 145,3 mld zł,
• obronę narodową – 70,9 mld zł,
• obsługę długu Skarbu Państwa – 55,2 mld zł,
• subwencje ogólne dla samorządów – 43,3 mld zł,
• budżety wojewodów – 42,7 mld zł,
• zdrowie – 38,9 mld zł,
• sprawy wewnętrzne – 35,8 mld zł,
• środki własne Unii Europejskiej – 30,5 mld zł,
• szkolnictwo wyższe i naukę – 25,5 mld zł.

W porównaniu z 2025 rokiem wyraźnie wzrosły wydatki między innymi na ZUS. Były wyższe o 12,1 mld zł, między innymi z powodu waloryzacji świadczeń emerytalno rentowych o 5,3 proc., większej liczby osób pobierających świadczenie wspierające oraz wypłaty czternastej emerytury.

Obsługa długu Skarbu Państwa kosztowała o 9,5 mld zł więcej. Wpłynęły na to między innymi większa wartość obsługiwanego zadłużenia oraz sytuacja na krajowym rynku finansowym.

Więcej pieniędzy przekazano także na zdrowie, budownictwo mieszkaniowe, subwencje dla samorządów oraz sprawy wewnętrzne. Wydatki na zdrowie wzrosły o około 3,6 mld zł, między innymi za sprawą wyższej dotacji dla Narodowego Funduszu Zdrowia, finansowania specjalizacji medycznych i informatyzacji ochrony zdrowia.

Jednocześnie państwo wydało mniej na gospodarkę – o 35 mld zł. Rok wcześniej przekazano środki na spłatę zobowiązań z odsetkami z tytułu obligacji Polskiego Funduszu Rozwoju, wyemitowanych na finansowanie tarcz finansowych. O 14,9 mld zł niższe były także wydatki w części dotyczącej budżetu, finansów publicznych i instytucji finansowych. W 2025 roku obejmowały one między innymi przekazanie około 16 mld zł do Funduszu Przeciwdziałania COVID 19.

Deficyt wynosi 172,2 mld zł

Po dziewięciu miesiącach deficyt budżetu państwa wyniósł 172,2 mld zł. To 63,4 proc. limitu przewidzianego w całorocznym planie. Rok wcześniej w tym samym momencie deficyt sięgał 201,4 mld zł i odpowiadał 69,8 proc. planu.

Na niższy wynik wpłynęło jednocześnie kilka czynników: wyższe dochody podatkowe, niższe wydatki niż rok wcześniej oraz przesunięcia w terminach przekazywania pieniędzy. Przykładem jest wpłata zysku Banku Gospodarstwa Krajowego. W 2025 roku, w wysokości 1,3 mld zł, trafiła do budżetu we wrześniu, a w 2026 roku została rozliczona już w czerwcu.

Dochody niepodatkowe wyniosły 47,5 mld zł i były o około 1 mld zł niższe niż rok wcześniej. Wpływy z aukcji uprawnień do emisji gazów cieplarnianych wyniosły około 7,6 mld zł, co oznacza spadek o 14,1 proc. rok do roku. We wrześniu przyniosły jednak około 1,6 mld zł, czyli o 52,8 proc. więcej niż rok wcześniej, ponieważ przeprowadzono więcej aukcji.

na podstawie: gov.pl (MF).