To nie była tylko armia. Podziemne państwo miało własne sądy i szkoły

W okupowanej Warszawie, mimo terroru i utraty suwerenności, zaczęto budować struktury działające jak państwo. Obejmowały nie tylko konspiracyjne oddziały, lecz także administrację, sądownictwo, szkolnictwo i działalność kulturalną. Dzień Polskiego Państwa Podziemnego przypomina o ludziach, którzy podjęli tę pracę z myślą o zachowaniu ciągłości Rzeczypospolitej.

Wszystko zaczęło się od organizacji powołanej w oblężonej Warszawie

Dzień Polskiego Państwa Podziemnego obchodzony jest 27 września. Data nawiązuje do utworzenia tego dnia w 1939 roku Służby Zwycięstwu Polski – pierwszej ogólnokrajowej organizacji konspiracyjnej działającej po rozpoczęciu okupacji.

To właśnie ona dała początek systemowi, który później tworzyły między innymi:

• Związek Walki Zbrojnej,
• Armia Krajowa,
• Delegatura Rządu na Kraj,
• Rada Jedności Narodowej.

Armia Krajowa stała się największą podziemną armią działającą w okupowanej Europie. Jej działalność była jednak tylko jednym z elementów większej konstrukcji. Polskie Państwo Podziemne utrzymywało łączność z legalnymi władzami Rzeczypospolitej Polskiej na emigracji i starało się zachować ciągłość państwowych instytucji mimo braku niepodległego terytorium.

Święto ustanowiono uchwałą Sejmu z 11 września 1998 roku. Nie odnosi się więc wyłącznie do działań wojskowych. Przypomina również o cywilnych strukturach, dzięki którym pod okupacją organizowano naukę, pomoc społeczną i obieg informacji.

Tajne nauczanie, podziemne sądy i administracja poza kontrolą okupanta

Delegatura Rządu na Kraj koordynowała funkcjonowanie podziemnej administracji. Rada Jedności Narodowej pełniła z kolei rolę konspiracyjnego parlamentu. Taki podział pokazuje, że działalność podziemia obejmowała zarówno podejmowanie decyzji, jak i organizowanie codziennego życia w warunkach represji.

Powstawała prasa podziemna, prowadzono tajne nauczanie i rozwijano działalność kulturalną. Funkcjonował także wymiar sprawiedliwości. Dzięki zaangażowaniu tysięcy osób możliwe było przekazywanie informacji, niesienie pomocy potrzebującym oraz utrzymywanie więzi społecznych.

To ważne rozróżnienie także z dzisiejszej perspektywy: pamięć o Polskim Państwie Podziemnym dotyczy nie tylko żołnierzy i akcji zbrojnych. Obejmuje również nauczycieli, urzędników, osoby wydające konspiracyjne pisma, organizatorów pomocy oraz wszystkich, którzy ryzykowali życie, aby działały podstawowe elementy wspólnoty państwowej.

Sejm oddał hołd ludziom działającym pod okupacją

Dzień Polskiego Państwa Podziemnego jest okazją do przypomnienia wartości, które towarzyszyły jego twórcom i uczestnikom: patriotyzmu, odpowiedzialności, solidarności oraz przywiązania do idei wolnej i demokratycznej Polski.

W uchwale ustanawiającej święto Sejm wyraził:

„szczególną wdzięczność i szacunek twórcom, ofiarnym działaczom podziemnych struktur Państwa Polskiego, a także tym wszystkim, którzy w wyjątkowo trudnych warunkach, z narażeniem własnego życia walczyli o niepodległość Ojczyzny”.

Pamięć o podziemnym państwie obejmuje więc zarówno zorganizowaną walkę, jak i codzienną, często niewidoczną pracę osób podtrzymujących edukację, administrację, kulturę i pomoc społeczną. To dzięki temu konspiracja nie ograniczała się do działań wojskowych, lecz stała się próbą zachowania państwa i jego instytucji do czasu odzyskania niepodległości.

na podstawie: sejm.gov.pl.