Sędzia od kontroli operacyjnej ma być losowany. Resort analizuje zmianę

Wniosek służb o zastosowanie kontroli operacyjnej może przestać trafiać do sędziego pełniącego dyżur. Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk chce, aby takie sprawy były losowo przydzielane jednemu sędziemu, który nadzorowałby je od pierwszego wniosku aż do zakończenia kontroli. Ministerstwo Sprawiedliwości rozpoczęło prace nad rozwiązaniami, ale nie przesądziło jeszcze ich ostatecznego kształtu. Osobna propozycja dotyczy wyłączenia tego sędziego z późniejszego procesu karnego.

Jeden sędzia zamiast kolejnych decyzji podejmowanych na dyżurze

Obecny model może prowadzić do rozproszenia nadzoru. Wniosek o rozpoczęcie kontroli rozpatruje jeden sędzia, zgodę na jej przedłużenie może wydać kolejny, a informację o zakończeniu czynności otrzymać następny – zależnie od tego, kto danego dnia pełni dyżur.

Według RPO taki układ utrudnia całościową ocenę działań operacyjnych. Każda kolejna decyzja jest wtedy podejmowana bez konieczności stałego prowadzenia sprawy przez tę samą osobę. Zmiana miałaby polegać na tym, że sędzia wyznaczony w Systemie Losowego Przydziału Spraw stawałby się referentem całej sprawy.

Oznaczałoby to, że ten sam sędzia zajmowałby się kolejnymi wnioskami dotyczącymi kontroli, w tym jej przedłużeniem, a także informacją o zakończeniu czynności. Ciągłość dokumentacji i decyzji byłaby wtedy skupiona w jednym referacie, zamiast dzielić się między sędziów pełniących kolejne dyżury.

Zastępca RPO zwrócił uwagę, że takiej zmiany nie da się przeprowadzić wyłącznie decyzją organizacyjną pojedynczego sądu. Potrzebna byłaby korekta rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości – Regulaminu urzędowania sądów powszechnych, szczególnie § 73 ust. 1 pkt 6.

Ministerstwo Sprawiedliwości nie ma jeszcze gotowego projektu

Stanisław Trociuk poprosił ministra Waldemara Żurka o sprawdzenie, czy resort pracuje nad zmianą regulaminu oraz nad przepisami dotyczącymi wyłączenia sędziego referenta z późniejszego procesu. Chodziłoby o sytuację, w której ten sam sędzia wcześniej decydował o kontroli operacyjnej wobec osoby oskarżonej o ten sam czyn.

Ministerstwo potwierdziło, że analizuje możliwe rozwiązania, jednak na tym etapie nie przedstawia konkretnego projektu.

„W MS wszczęte zostały prace koncepcyjne w celu wypracowania optymalnych rozwiązań legislacyjnych i organizacyjnych” – poinformował wiceminister sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha.

Dodał, że uwagi RPO są brane pod uwagę, ale ostateczne decyzje dotyczące proponowanych zmian jeszcze nie zapadły. Oznacza to, że sam losowy przydział spraw nie jest obecnie nową obowiązującą zasadą, lecz przedmiotem prac resortu.

Sędzia od kontroli nie miałby później prowadzić procesu

Drugi postulat dotyczy rozdzielenia nadzoru operacyjnego od późniejszego orzekania w sprawie karnej. Sędzia, który wcześniej oceniał wnioski o rozpoczęcie lub przedłużenie kontroli wobec konkretnej osoby, miałby być z mocy prawa wyłączony z procesu dotyczącego tej osoby i tego samego czynu.

Według RPO takie rozwiązanie ograniczałoby ryzyko, że sędzia procesowy wcześniej zetknął się z materiałami i argumentacją przedstawianą na etapie kontroli operacyjnej. Wniosek obejmuje więc nie tylko zmianę sposobu przydzielania spraw, lecz także ustawowe określenie przesłanki wyłączenia.

Ministerstwo nie podzieliło natomiast stanowiska RPO w odniesieniu do tymczasowego aresztowania. Arkadiusz Myrcha wskazał, że resort nie widzi podstaw do dopisania do art. 40 Kodeksu postępowania karnego zasady wyłączenia sędziego tylko dlatego, że wcześniej decydował on o zastosowaniu albo przedłużeniu aresztu w postępowaniu przygotowawczym. Oznacza to, że prace nad kontrolą operacyjną i stanowisko dotyczące tymczasowego aresztowania pozostają odrębnymi kwestiami.

na podstawie: Rzecznik Praw Obywatelskich.